کیست بارتولن چیست؟ | علت، علائم و درمان کیست بارتولین

کیست بارتولن چیست؟

در پاسخ به این سوال که کیست بارتولن چیست، باید گفت این توده زمانی شکل می‌گیرد که غدد بارتولن (مسئول ترشح مایع روان‌کننده واژن)، دچار انسداد در مسیر خروجی خود شوند. در این حالت، مایع تولید شده راهی برای خروج پیدا نمی‌کند و به درون غده بازمی‌گردد که این تجمع باعث تورم و ایجاد کیست بارتولن می‌شود. این غده‌ها که به اندازه یک نخود هستند، در زیر پوست ناحیه تناسلی قرار دارند و تنها زمانی که دچار انسداد و تبدیل به کیست بارتولین شوند، به صورت یک توده برجسته و قابل لمس درمی‌آیند.

علائم کیست بارتولن

علائم کیست بارتولین، بسته به اینکه کیست در مرحله اولیه باشد یا دچار عفونت شده باشد، طیف گسترده‌ای را شامل می‌شود. در مراحل ابتدایی، فرد ممکن است تنها یک برجستگی کوچک را حس کند؛ اما با پیشرفت بیماری، نشانه‌های زیر بروز می‌یابند.

• لمس توده بدون درد: ایجاد یک برجستگی نرم و متحرک، در یکی از طرفین دهانه واژن که معمولا با لمس کردن متوجه آن می‌شوید و در ابتدا دردی ایجاد نمی‌کند.
• احساس سنگینی و فشار: با بزرگ‌تر شدن کیست بارتولن، فرد در ناحیه تناسلی احساس فشار یا سنگینی مداوم دارد که هنگام نشستن طولانی‌مدت تشدید می‌شود.
• درد در هنگام فعالیت: احساس ناراحتی یا درد تند و تیز در هنگام راه رفتن، دویدن یا انجام فعالیت‌های فیزیکی که ناشی از سایش لباس یا فشار بر روی کیست بارتولین است.
• دیسپارونی (درد حین نزدیکی): ایجاد درد یا سوزش در حین رابطه جنسی که به دلیل قرارگیری کیست در مسیر ورودی واژن و تحریک شدن آن رخ می‌دهد.
• علائم آبسه و عفونت: در صورتی که کیست بارتولن عفونی شود، علائمی نظیر درد ضربان‌دار، تب، لرز، قرمزی شدید و تورم زیاد ناحیه تناسلی ظاهر می‌گردد.
• عدم تقارن واژن: تغییر در ظاهر لبه‌های واژن، به طوری که یک سمت بزرگ‌تر و متورم‌تر از سمت دیگر به نظر می‌رسد.

به نقل از nhs، کیست بارتولن عمدتا به صورت توده‌ای نرم و یک‌طرفه در نزدیکی دهانه واژن ظاهر می‌شود که طیف علائم آن از یک تورم کوچک و بی‌درد تا آبسه‌ای ملتهب، حساس به لمس و بسیار دردناک که راه رفتن یا نشستن را با دشواری مواجه می‌کند، متغیر است.

علت به وجود آمدن کیست بارتولن

علت به وجود آمدن کیست بارتولن، به طور مستقیم با انسداد مجاری ظریف این غده در ارتباط است که عوامل مختلفی در این انسداد نقش دارند. شناسایی اینکه کیست بارتولن چیست و چه عاملی باعث انسداد آن شده، در انتخاب روش درمانی بسیار موثر است.

طبق آمارهای منتشر شده از ncbi.nlm.nih، حدود ۲ درصد از زنان در طول دوران باروری خود، با کیست بارتولین مواجه می‌شوند. این عارضه در زنان ۲۰ تا ۳۰ ساله که فعالیت جنسی دارند شایع‌تر است.  جالب است بدانید که در بسیاری از موارد، این توده‌ها در چکاپ‌های دوره‌ای و هنگام بررسی نیاز به جراحی‌های رحم و تخمدان توسط متخصص زنان، کشف می‌شوند.

نحوه تشخیص کیست بارتولن

پزشک برای تشخیص کیست بارتولن، ابتدا یک معاینه فیزیکی دقیق، در ناحیه لگن انجام می‌دهد تا موقعیت، اندازه و حساسیت توده را بررسی کند. در مواردی که مشکوک به عفونت باشد، نمونه‌ای از ترشحات کیست بارتولن برای کشت آزمایشگاهی برداشته می‌شود و در زنان بالای ۴۰ سال، به دلیل حساسیت‌های سنی، ممکن است تکه‌برداری (بیوپسی) برای رد احتمالات نادر انجام شود.

راه‌های درمان کیست بارتولن

انتخاب روش درمان کیست بارتولن به سن بیمار، اندازه کیست و میزان ناراحتی ایجاد شده بستگی دارد و از مراقبت‌های ساده خانگی تا روش‌های تهاجمی‌تر را شامل می‌شود. در ادامه، راه‌های درمان کیست بارتولن رو بیان خواهیم کرد تا با دید بازتری نسبت به رفع این مشکل، اقدام کنید.

حمام سیتز

این روش، شامل نشستن در یک وان کوچک یا تشت حاوی آب گرم به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه است که باید روزانه ۳ تا ۴ بار تکرار شود. حمام سیتز، با نرم کردن دهانه مجرا، به تخلیه خودبه‌خودی کیست بارتولین کمک کرده و در بسیاری از موارد کیست‌های کوچک را بدون نیاز به جراحی، درمان می‌کند.

دارودرمانی

در مراحل اولیه یا زمانی که کیست بارتولن، دچار عفونت خفیف شده است، پزشک آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی را برای از بین بردن باکتری‌ها تجویز می‌کند؛ همچنین، برای مدیریت دردهای ناشی از تورم کیست بارتولین، استفاده از داروهای ضدالتهاب و مسکن‌های معمول توصیه می‌شود.

جراحی درناژ

این جراحی، شامل ایجاد یک برش کوچک روی دیواره کیست بارتولن برای خارج کردن مایع انباشته شده است. معمولا برای جلوگیری از بسته شدن سریع محل برش و اطمینان از تخلیه کامل، یک لوله باریک به نام ورد کاتتر به مدت چند هفته درون کیست باقی می‌ماند تا مسیر جدیدی برای خروج ترشحات، شکل بگیرد.

مارسوپیالیزیشن

این روش تخصصی، برای درمان کیست بارتولین که مدام عود می‌کند به کار می‌رود؛ در این روش پزشک پس از باز کردن کیست، لبه‌های آن را به پوست اطراف بخیه می‌زند. این کار، باعث ایجاد یک سوراخ دائمی و کوچک می‌شود که اجازه می‌دهد ترشحات غده به طور مداوم خارج شده و دیگر تجمعی، صورت نگیرد.

برداشتن کیست با لیزر دی‌اکسید کربن

استفاده از لیزر CO2، یک تکنولوژی مدرن برای درمان کیست بارتولن است که با دقت بالا، دیواره کیست را تخریب یا تبخیر می‌کند. این روش دوره نقاهت بسیار کوتاهی دارد، خونریزی در آن حداقل است و ریسک بازگشت دوباره کیست بارتولین را به شدت، کاهش می‌دهد.

آسپیراسیون با سوزن

در این روش، پزشک با استفاده از یک سوزن ظریف، مایع داخل کیست بارتولن را می‌کشد تا حجم آن کم شود. اگرچه این کار باعث تسکین فوری می‌شود؛ اما به دلیل اینکه دیواره کیست باقی می‌ماند، احتمال پر شدن مجدد آن بسیار زیاد است و روشی دائمی محسوب نمی‌شود.

برداشتن غده بارتولن با جراحی

آخرین راهکار درمانی، خارج کردن کامل غده بارتولن است که تنها در موارد بسیار حاد یا عودهای مکرر که به روش‌های دیگر پاسخ نداده‌اند، انجام می‌شود. این عمل باید با ظرافت بالایی انجام شود تا به بافت‌های مجاور آسیبی نرسد؛ مشابه دقت‌هایی که در جراحی‌های پیچیده واژینال یا درمان عوارض کیست تخمدان اعمال می‌شود.

راه‌های پیشگیری از کیست بارتولین

اگرچه جلوگیری قطعی از انسداد مجاری غدد همیشه ممکن نیست؛ اما با رعایت پروتکل‌های بهداشتی می‌توان شانس بروز کیست بارتولن را به حداقل رساند. روش‌های پیشگیری موثر عبارتند از:

1. رعایت بهداشت جنسی؛ استفاده مداوم از کاندوم در روابط جنسی، باعث جلوگیری از انتقال باکتری‌هایی می‌شود که عامل اصلی عفونی شدن کیست بارتولین هستند.
2. شستشوی صحیح ناحیه تناسلی؛ شستن ناحیه واژن از جلو به عقب و استفاده از شوینده‌های ملایم و غیرعطری، از ورود باکتری‌های مقعدی به مجاری بارتولن پیشگیری می‌کند.
3. انتخاب لباس زیر مناسب؛ استفاده از لباس زیرهای نخی و گشاد به جای الیاف مصنوعی، باعث گردش هوا شده و مانع از ایجاد محیط مرطوب و گرم برای رشد باکتری‌های مولد کیست بارتولن می‌شود.
4. چکاپ‌های منظم زنان؛ معاینات دوره‌ای توسط متخصص، باعث می‌شود انسدادهای کوچک قبل از تبدیل شدن به کیست بارتولین بزرگ یا عفونی، شناسایی و درمان شوند.
5. تخلیه به موقع ادرار؛ ادرار کردن پس از رابطه جنسی، به شستشوی مجاری و دفع باکتری‌های احتمالی که ممکن است باعث التهاب غده شوند، کمک می‌کند.

با استناد بر mayoclinic اگرچه علت دقیق انسداد غدد بارتولن و ایجاد کیست، اغلب نامشخص است و روش پیشگیرانه قطعی برای جلوگیری از تشکیل اولیه آن ذکر نشده؛ اما برای پیشگیری از تبدیل شدن این کیست به یک آبسه عفونی و دردناک، بر محافظت در برابر عفونت‌های مقاربتی (STIs) مانند سوزاک و کلامیدیا تاکید شده است؛ همچنین توصیه می‌شود جهت جلوگیری از بروز عفونت‌های ثانویه پس از پارگی خودبه‌خودی کیست، ناحیه تناسلی همواره تمیز و خشک نگه داشته شود.

زمان مراجعه به پزشک برای کیست بارتولن

اگر در ناحیه واژن، توده‌ای لمس کردید که پس از دو روز استفاده از حمام سیتز کوچک نشد، حتما باید برای بررسی اینکه کیست بارتولن چیست به پزشک مراجعه کنید؛ همچنین در صورت بروز درد شدید، ناتوانی در راه رفتن، تب بالای ۳۸ درجه یا ترشح چرک از محل تورم، مراجعه به اورژانس زنان برای درمان کیست بارتولین الزامی است.

راهنمای نهایی برای رهایی از کیست بارتولن

درک کامل اینکه کیست بارتولن چیست به شما قدرت می‌دهد تا به جای ترس، با آگاهی به سراغ درمان بروید. کیست بارتولن یا همان کیست بارتولین اگرچه عارضه‌ای شایع است؛ اما با رعایت بهداشت و درمان‌های به موقع، به راحتی قابل کنترل است. همواره به خاطر داشته باشید که تشخیص زودهنگام و پرهیز از خوددرمانی‌های غیرعلمی، کلید اصلی در جلوگیری از تبدیل شدن این کیست به آبسه‌های دردناک و مزمن است.