زایمان طبیعی | مراحل زایمان طبیعی + فواید و مراقبت ها

زایمان طبیعی چگونه است؟ | مراحل زایمان طبیعی

زایمان طبیعی، فرایندی فیزیولوژیک است که بدون مداخلات جراحی عمده انجام می‌شود. این روش، با انقباضات رحمی آغاز شده و با هدایت ماما یا متخصص زنان پیش می‌رود. بی‌حسی اپیدورال (در صورت نیاز) برای کاهش درد زایمان استفاده می‌شود. انواع زایمان شامل روش‌های طبیعی و مداخله‌ای است که بر اساس شرایط پزشکی انتخاب می‌شوند. برای درک بهتر این که زایمان طبیعی چگونه است، مراحل آن به‌صورت زیر تشریح می‌شوند.

مرحله خروج جنین

مرحله خروج جنین، زمانی آغاز می‌شود که دهانه رحم به طور کامل (حدود ۱۰ سانتی‌متر) باز شده و مادر آماده فشار زایمان است. انقباضات قوی‌تر شده و مادر، با کمک پوزیشن زایمان مناسب (مانند نشسته یا خوابیده) و تکنیک‌های تنفسی، جنین را به سمت کانال تولد هدایت می‌کند. بند ناف پس از خروج بررسی و در زمان مناسب قطع می‌شود. نظارت دقیق تیم پزشکی، سلامت نوزاد را تضمین می‌کند.

مرحله خروج جفت

پس از تولد نوزاد، رحم به انقباض ادامه می‌دهد تا جفت جدا شده و خارج گردد. مرحله خروج جفت، معمولا ۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و پزشک یا ماما بر روند نظارت دارد تا از نبود عوارضی مانند خونریزی شدید، اطمینان حاصل شود. خروج کامل جفت، برای پیشگیری از عفونت و بهبودی سریع‌تر ضروری است.

علائم زایمان طبیعی چیست؟

شناخت علائم زایمان طبیعی به مادران کمک می‌کند، تا زمان مناسب برای مراجعه به بیمارستان را تشخیص دهند. این نشانه‌ها ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشند؛ اما شدت گرفتن آن‌ها، نشان دهنده نزدیک شدن زمان زایمان است. در ادامه، این علائم ارائه شده‌اند.

1. پایین آمدن شکم: جنین به سمت لگن حرکت کرده و فشار بیشتری، در این ناحیه احساس می‌شود.
2. ترشحات مخاطی: ترشحات صورتی یا خونی به دلیل نازک شدن دهانه رحم، مشاهده می‌شود.
3. پارگی کیسه آب: نشت مایع شفاف به صورت ناگهانی یا تدریجی، که نشان دهنده آغاز زایمان است.
4. انقباضات منظم: انقباضات دردناک با فواصل کوتاه‌تر (هر ۵ تا ۱۰ دقیقه) و شدت بیشتر.
5. درد کمر و شکم: دردی که با هر انقباض تشدید شده و به تدریج، منظم می‌شود.
6. تغییرات گوارشی: اسهال یا تهوع ناشی از تغییرات هورمونی در بدن.

پس از مشاهده این علائم، مراجعه فوری به بیمارستان و مشورت با پزشک ضروری است. در صورت بروز علائم غیرعادی یا عدم پیشرفت زایمان، ممکن است زایمان سزارین توصیه شود.

فواید زایمان طبیعی

زایمان طبیعی، مزایای متعددی برای مادر و نوزاد دارد که آن را به گزینه‌ای مطلوب تبدیل کرده است. این روش، در صورت انجام تحت نظارت متخصص، بهبودی سریع‌تر و تجربه‌ای طبیعی‌تر را به همراه دارد. در ادامه، فواید زایمان طبیعی ارائه شده است.

• فواید برای مادر (بهبودی سریع‌تر): هورمون‌های طبیعی مانند اکسی‌توسین، به ترمیم سریع رحم کمک می‌کنند.
• فواید برای نوزاد (تنفس بهتر): عبور از کانال تولد ریه‌های نوزاد را، تحریک کرده و تنفس را بهبود می‌بخشد.
• مدت بستری کمتر: مادران معمولا ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از زایمان مرخص می‌شوند.
• کاهش هزینه‌ها: هزینه‌های زایمان طبیعی، در مقایسه با سزارین کمتر است.
• شیر دادن سریع‌تر: تماس زودهنگام با نوزاد، شیردهی را تسهیل و پیوند عاطفی را تقویت می‌کند.

این مزایا، زایمان طبیعی را به گزینه‌ای ایمن و موثر در شرایط مناسب تبدیل می‌کنند.

Natural childbirth gives you added freedom to walk and change positions during labor… this increases your odds of a vaginal delivery and gives you more sense of control over the entire experience. (‌Dr. Kelly Morales, board-certified OB/GYN).

زایمان طبیعی به شما آزادی بیشتری برای راه رفتن و تغییر موقعیت در طول زایمان می‌دهد…این امر احتمال زایمان واژینال را افزایش داده و احساس کنترل بیشتری بر کل تجربه به شما می‌بخشد.

دکتر کِلی مورالس، متخصص زنان و زایمان (Willow OB/GYN– مرکز پزشکی ویلو)

عوارض احتمالی و خطرات زایمان طبیعی

اگرچه زایمان طبیعی روشی ایمن است؛ اما ممکن است با عوارضی همراه باشد که با مراقبت مناسب و نظارت پزشک متخصص به حداقل می‌رسند. در صورت استفاده از خدمات حرفه‌ای، بسیاری از این عوارض به طور کامل قابل پیشگیری هستند. در ادامه، عوارض احتمالی بررسی می‌شوند.

1. پارگی پرینه: فشار زایمان ممکن است باعث پارگی بافت‌های پرینه شود که نیاز به بخیه دارد.
2. اپیزیوتومی: در موارد خاص، برش کنترل شده برای جلوگیری از پارگی‌های شدید انجام می‌شود.
3. هموروئید (بواسیر): فشار زایمان ممکن است باعث تشدید یا بروز بواسیر شود؛ اما با رژیم غذایی پر فیبر قابل مدیریت است.
4. عفونت واژن: عدم رعایت بهداشت ممکن است به عفونت منجر شود که با مراقبت مناسب پیشگیری می‌شود.
5. افسردگی پس از زایمان: تغییرات هورمونی ممکن است این حالت را ایجاد کنند که نیاز به حمایت روانی دارد.
6. افتادگی اندام‌ها: در موارد نادر رخ می‌دهد و با تمرینات کف لگن قابل پیشگیری است.

انتخاب متخصص با تجربه و رعایت مراقبت‌های پزشکی، این عوارض را به حداقل می‌رساند.

کاندیدای برای زایمان طبیعی چه کسانی هستند؟

کاندیداهای مناسب برای زایمان طبیعی، افرادی هستند که شرایط جسمانی و بارداری مطلوبی دارند. ارزیابی پزشکی دقیق برای اطمینان از ایمنی این روش ضروری است. ویژگی‌های کاندیداهای مناسب برای عمل زایمان طبیعی به شرح زیر هستند:

• مادرانی با بارداری بدون عارضه و جنین، در موقعیت سر به پایین.
• زنان با وزن متعادل و بدون بیماری‌های زمینه‌ای، مانند دیابت یا فشارخون بالا.
• مادرانی که کلاس‌های آمادگی زایمان را گذرانده و ترس از زایمان را، مدیریت کرده‌اند.
• زنان با سابقه زایمان طبیعی موفق در گذشته.
• مادران جوان‌تر از ۳۵ سال بدون عوامل خطر خاص.

ارزیابی دقیق پزشکی، ایمنی زایمان طبیعی را تضمین می‌کند.

اندازه لگن برای زایمان طبیعی

اندازه لگن یکی از عوامل تعیین کننده در امکان پذیری زایمان طبیعی است. لگن کوچک ممکن است عبور جنین را دشوار کند؛ اما در بسیاری از موارد، بدن مادر با انعطاف پذیری خود سازگار می‌شود. متخصص زنان با معاینه فیزیکی یا تصویربرداری، مانند سونوگرافی، اندازه لگن را ارزیابی می‌کند. اگر لگن برای زایمان طبیعی مناسب نباشد، زایمان سزارین توصیه می‌شود. مادران باید از روش‌های خانگی برای تغییر شرایط لگن اجتناب کنند؛ زیرا این روش‌ها ممکن است عوارض جبران ناپذیری ایجاد کنند.

چه کسانی نباید زایمان طبیعی انجام دهند؟

برخی شرایط پزشکی یا وضعیت‌های خاص، زایمان طبیعی را غیرایمن می‌کنند. مادرانی با سابقه جراحی رحم (مانند سزارین قبلی)، بارداری چند قلویی، جنین در موقعیت غیرطبیعی (مانند بریچ)، بیماری‌های قلبی یا عفونی، وزن جنین بیش از ۴ کیلوگرم، یا سن بالای ۳۵ سال با عوامل خطر، کاندیدای مناسبی برای زایمان طبیعی نیستند؛ همچنین، در صورت کاهش اکسیژن رسانی به جنین یا عدم پیشرفت زایمان، سزارین توصیه می‌شود. مشورت با متخصص زنان برای ارزیابی دقیق این شرایط ضروری است تا سلامت مادر و نوزاد تضمین شود.

American Family Physician :(2022) “Absolute contraindications to vaginal birth include footling, frank, or complete breech presentation; cord prolapse; placental previa; history of uterine rupture; active genital herpes infection; monoamniotic twins; and conjoined twins.

 ممنوعیت‌های مطلق جهت انجام زایمان طبیعی شامل موارد زیر است: قرار گرفتن جنین در وضعیت بریچ پا به جلو (footling)، بریچ کامل (complete) یا بریچ شورتی (frank)، افتادن بند ناف، جفت سرراهی (placenta previa)، سابقه پارگی رحم، عفونت فعال ناحیه تناسلی ناشی از ویروس هرپس (Herpes)، دوقلویی مونوآمنیوتیک (monoamniotic) و دوقلوهای متصل (conjoined twins).

نشریه پزشک خانواده آمریکایی (American Family Physician-2022)

آمادگی برای زایمان طبیعی

آمادگی برای زایمان طبیعی چگونه است؟ آمادگی برای این عمل شامل برنامه‌ریزی جسمانی، روانی و آموزشی است تا مادر بتواند این پروسه را با موفقیت طی کند. این آمادگی از ماه‌های اولیه بارداری آغاز می‌شود و شامل تغذیه مناسب، ورزش‌های ایمن و یادگیری تکنیک‌های تنفسی است. شرکت در کلاس‌های آمادگی زایمان و مشاوره با ماما یا متخصص، اعتماد به نفس مادر را افزایش می‌دهد. در ادامه، جزئیات تغذیه و ورزش برای زایمان طبیعی بررسی می‌شوند.

برای زایمان طبیعی راحت چه بخوریم؟

تغذیه مناسب نقش کلیدی در آمادگی برای زایمان طبیعی دارد. رژیم غذایی غنی از پروتئین (مانند گوشت بدون چربی، تخم مرغ و حبوبات)، فیبر (میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل) و ویتامین‌ها (مانند ویتامین C و D) انرژی لازم را تامین می‌کند. مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از کم آبی ضروری است. مادران باید از روش‌های خانگی مانند مصرف گیاهان دارویی یا مکمل‌های تایید نشده پرهیز کنند؛ زیرا این روش‌ها ممکن است عوارضی مانند انقباضات غیرطبیعی ایجاد کنند. مشورت با متخصص تغذیه، برای تنظیم رژیم مناسب توصیه می‌شود.

چه ورزش هایی برای زایمان طبیعی خوبه؟

ورزش‌های مناسب برای زایمان طبیعی شامل پیاده روی منظم، یوگا بارداری، تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن و شنا هستند. این فعالیت‌ها استقامت عضلانی را افزایش داده و انعطاف پذیری بدن را بهبود می‌بخشند. ورزش‌های سنگین یا روش‌های خانگی بدون نظارت، ممکن است به آسیب‌های عضلانی یا رحمی منجر شوند. مادران باید برنامه ورزشی خود را با پزشک یا مربی متخصص هماهنگ کنند، تا از ایمنی آن اطمینان حاصل شود.

مراقبت‌های بعد از زایمان طبیعی

مراقبت‌های پس از زایمان طبیعی، برای بهبودی سریع و پیشگیری از عوارض ضروری هستند. این مراقبت‌ها شامل رعایت بهداشت، استراحت کافی و پیگیری پزشکی است. در ادامه، جزئیات این مراقبت‌ها ارائه شده است.

رعایت این مراقبت‌ها، خطر عوارض را کاهش داده و بهبودی را تسریع می‌کند.

برای بوی بد واژن بعد از زایمان طبیعی چه کنیم؟

بوی بد واژن پس از زایمان طبیعی ممکن است، به دلیل ترشحات طبیعی (لوکیا) یا عفونت باشد. شستشوی منظم با آب ولرم، استفاده از لباس‌های نخی و خشک نگه داشتن ناحیه تناسلی ضروری است. مادران باید از روش‌های خانگی مانند دوش واژینال یا استفاده از مواد گیاهی، بدون تایید پزشک پرهیز کنند؛ زیرا این روش‌ها ممکن است، باعث تشدید عفونت شوند. در صورت تداوم بو یا علائم غیرطبیعی (مانند تب)، مشورت فوری با پزشک توصیه می‌شود.

دفع مدفوع در زایمان طبیعی

امکان دفع مدفوع در حین زایمان طبیعی، به دلیل فشار شدید در ناحیه لگن وجود دارد و کاملا طبیعی است. تیم پزشکی این موضوع را به صورت حرفه‌ای، مدیریت می‌کند و مادر نباید نگران این موضوع باشد. برای کاهش احتمال این اتفاق، رژیم غذایی پر فیبر (مانند سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل) در هفته‌های منتهی به زایمان توصیه می‌شود. مشورت با پزشک برای تنظیم رژیم غذایی مناسب می‌تواند، به پیشگیری از این وضعیت کمک کند.

1. Eason: The reported frequency of incontinence of stool in primiparous women ranges from 2% to 6%, and incontinence of either stool or flatus from 13% to 25%.

نرخ گزارش شده بی‌اختیاری مدفوع در زنان بار اول زا (primiparous) بین ۲٪ تا ۶٪ است و نرخ بی‌اختیاری مدفوع یا گاز بین ۱۳٪ تا ۲۵٪ متغیر است.

دکتر اِی. ایسون (E. Eason)– مقاله (بی‌اختیاری مقعدی پس از زایمان)، منتشر شده در پایگاه علمی PMC.

جمع شدن واژن بعد از زایمان طبیعی

پس از زایمان طبیعی، واژن ممکن است به دلیل کشیدگی موقتا شل‌تر به نظر برسد؛ اما معمولا طی ۶ تا ۸ هفته با تمرینات کگل و بهبودی طبیعی به حالت اولیه باز می‌گردد. تمرینات کگل عضلات کف لگن را تقویت کرده و از افتادگی جلوگیری می‌کنند. روش‌های خانگی مانند استفاده از کرم‌ها یا گیاهان بدون نظارت پزشکی ممکن است، عوارض ایجاد کنند و توصیه نمی‌شوند. مشاوره با متخصص زنان برای ارزیابی و راهنمایی، ضروری است.

زمان ترخیص مادران با زایمان طبیعی

زمان ترخیص مادران با زایمان طبیعی، معمولا  ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تولد است، مشروط بر این که مادر و نوزاد در سلامت کامل باشند. این مدت کوتاه‌تر از زایمان سزارین است و به مادر، امکان بازگشت سریع‌تر به محیط منزل را می‌دهد. قبل از ترخیص، پزشک وضعیت بخیه‌ها، خونریزی و سلامت کلی مادر را بررسی می‌کند. مادران باید دستورات پزشکی را، برای مراقبت در منزل به دقت رعایت کنند.

تعداد بخیه در زایمان طبیعی

پس از فهمیدن این موضوع که زایمان طبیعی چگونه است، اطلاع از تعداد بخیه‌ها نیز می‌تواند کمک کننده باشد. تعداد بخیه‌ها در زایمان طبیعی به میزان پارگی پرینه یا نیاز به اپیزیوتومی بستگی دارد. معمولا ۲ تا ۱۰ بخیه برای ترمیم کافی است. با انتخاب پزشک متخصص و استفاده از تکنیک‌های مناسب، میزان پارگی و نیاز به بخیه به حداقل می‌رسد. بخیه‌ها اغلب جذبی هستند و طی ۲ تا ۴ هفته بهبود می‌یابند. رعایت بهداشت و پیگیری پزشکی، برای پیشگیری از عفونت بخیه‌ها ضروری است.

هزینه زایمان طبیعی چقدر است؟

هزینه زایمان طبیعی بسته به بیمارستان، شهر و خدمات ارائه شده متفاوت است و معمولا بین ۵ تا ۱۵ میلیون تومان در ایران متغیر است. این هزینه در مقایسه با زایمان سزارین کمتر بوده و بسیاری از بیمه‌های درمانی، آن را پوشش می‌دهند. برای اطلاعات دقیق‌تر، تماس با بیمارستان یا شرکت بیمه توصیه می‌شود. کاهش هزینه‌ها یکی از مزایای کلیدی زایمان طبیعی است.

زایمان طبیعی، انتخابی برای سلامت و آرامش مادر و نوزاد

زایمان طبیعی به عنوان روشی طبیعی و هم‌راستا با بدن، فواید متعددی از جمله بهبودی سریع‌تر، کاهش هزینه‌ها و تقویت پیوند عاطفی با نوزاد ارائه می‌دهد. درک این موضوع که زایمان طبیعی چگونه است، به مادران کمک می‌کند تا با آمادگی و آرامش این تجربه را پشت سر بگذارند. با انتخاب متخصصان مجرب و رعایت مراقبت‌های لازم، این روش می‌تواند گزینه‌ای ایمن و موثر برای تولد نوزاد باشد.