سردرد پس از زایمان | مهمترین دلایل سردرد بعد از زایمان و درمان آن

سردرد پس از زایمان، عارضه‌ای شایع ناشی از نوسانات هورمونی، افت فشار خون، خستگی و اثرات داروهای بی‌حسی است که اغلب با استراحت، آبرسانی و مصرف مسکن‌های ایمن به‌سرعت درمان می‌شود. این سردرد بعد از زایمان، عموما در هفته اول پس از تولد نوزاد، به‌صورت دردهای تنشی یا میگرنی بروز می‌کند. اگرچه تجربه سردرد شدید بعد از زایمان، نیازمند بررسی پزشکی برای رد خطراتی مانند پره‌اکلامپسی است؛ اما در بیشتر مواقع مادران می‌توانند با تنظیم خواب، کنترل استرس و دریافت مایعات کافی، این دوره را با کمترین دردسر پشت سر بگذارند.

علت سردرد بعد از زایمان

افت ناگهانی استروژن پس از تولد نوزاد، اصلی‌ترین ریشه بروز دردهای ناحیه سر در مادران است. بررسی دقیق علت سردرد بعد از زایمان، برای انتخاب درمان قطعی ضروری است؛ چراکه این دردها از مهم‌ترین عوارض بعد از زایمان محسوب می‌شوند و نیازمند مدیریت اصولی هستند. معمولا سردرد بعد از زایمان طبیعی، به دلیل زور زدن و خستگی مفرط رخ می‌دهد؛ درحالی‌که سردرد بعد از سزارین غالبا نتیجه نشت مایع نخاعی بر اثر بی‌حسی‌های اپیدورال یا اسپاینال است.

1. عوارض بی‌حسی نخاعی: نشت مایع مغزی نخاعی، منجر به افت فشار جمجمه و سردرد در حالت ایستاده می‌گردد.
2. خستگی و کم‌خوابی: بیداری‌های شبانه، ریتم خواب را مختل کرده و باعث بروز سردردهای تنشی می‌شود.
3. کم‌آبی بدن: از دست دادن خون و مایعات حین وضع حمل، حجم خون مغز را کاهش داده و دردآور است.
4. پره‌اکلامپسی: افزایش فشار خون و دفع پروتئین، عاملی خطرناک برای سردردهای ضربان‌دار است.

علائم سردرد پس از زایمان

نشانه‌های سردرد پس از زایمان، از دردهای فشاری دوطرفه تا دردهای تپنده یک‌طرفه با حساسیت به نور متغیر است. بروز این نشانه‌ها، در کنار خستگی و درد عمومی پس از زایمان بسیار شایع و مورد انتظار است.

• احساس باند محکم دور سر: مشخصه سردرد تنشی ناشی از استرس و انقباض عضلات گردن است.
• تشدید درد با تغییر وضعیت: علامت سردرد نخاعی است که با ایستادن بدتر و با خوابیدن، آرام می‌شود.
• تاری دید و ورم: در کنار دردهای ضربان‌دار، زنگ خطر فشار خون بالا (پره‌اکلامپسی) است.
• درد کوبنده و یک‌طرفه: نشانه شروع میگرن است که با تهوع و حساسیت به نور همراه می‌شود.
• درد پیشانی و صورت: نشانگر درگیری سینوس‌ها بوده و ممکن است در سردرد بعد زایمان رخ دهد.

بر اساس آمار جهانیpmc.ncbi.nlm.nih.gov، 30 تا 40 درصد زنان در هفته اول پس از زایمان، سردرد را تجربه می‌کنند که نیمی از آن‌ها تنشی و حدود ۱۰درصد ناشی از عوارض بی‌حسی هستند.

عوارض سردرد شدید بعد از زایمان

عوارض شایع این دردها، شامل اختلال در شیردهی، کاهش کیفیت ارتباط اولیه با نوزاد، خستگی مضاعف و کند شدن روند ریکاوری است. برای جلوگیری از افسردگی خفیف و بازگشت سریع‌تر به شرایط عادی، پیگیری علت سردرد بعد از زایمان، کاملا ضروری است. عوارض خطرناک و اورژانسی، تنها زمانی رخ می‌دهند که سردرد شدید بعد از زایمان نشانه بیماری‌های پنهانی مانند پره‌اکلامپسی دیررس، لخته شدن خون در مغز یا عفونت باشد. بی‌توجهی به این علائم در شرایط بحرانی می‌تواند به تشنج، سکته مغزی و آسیب دائمی به مادر منجر شود.

تشخیص سردرد پس از زایمان

پزشک با بررسی نوع وضع حمل، داروهای مصرفی، زمان شروع درد و انجام معاینات عصبی پایه، فرایند تشخیص سردرد پس از زایمان را آغاز می‌کند. با اندازه‌گیری فشار خون، ابتدا خطراتی نظیر پره‌اکلامپسی رد شده و سپس سردرد بعد از زایمان طبیعی، از دردهای ناشی از سوراخ شدن پرده نخاع متمایز می‌گردد. اگر معاینات بالینی، برای یافتن دلیل سردرد بعد زایمان کافی نباشد یا علائمی مثل تشنج و تب وجود داشته باشد، تصویربرداری‌های پیشرفته (سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی) و آزمایش خون برای بررسی فاکتورهای انعقادی، تجویز می‌شود.

درمان سردرد بعد از زایمان با دارو

تجویز دارو برای سردرد بعد از زایمان سزارین و طبیعی، باید با احتیاط کامل انجام شود تا عارضه‌ای برای نوزاد شیرخوار، ایجاد نکند. خط اول درمان، معمولا مسکن‌های ساده و ضدالتهاب‌ها هستند؛ اما اگر سردرد بعد از سزارین، ناشی از نشت مایع نخاعی باشد، از کافئین‌درمانی یا روش پچ خونی اپیدورال، برای توقف فوری درد استفاده می‌شود.

درمان خانگی سردرد بعد از زایمان

استراحت همگام با خواب نوزاد، نوشیدن ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز و استفاده از کمپرس سرد روی پیشانی یا گرم روی گردن، سریع‌ترین راهکارهای درمان خانگی سردرد بعد زایمان هستند؛ همچنین، مصرف غذاهای سرشار از منیزیم، ماساژ ملایم شقیقه‌ها و تکنیک‌های تنفس عمیق، اسپاسم‌های عضلانی و استرس‌های مادری را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهند.

پیشگیری از سردردهای پس از زایمان

بهترین راه پیشگیری از بروز علت سردرد بعد از زایمان، هیدراتاسیون کامل بدن و پرهیز از ایستادن‌های طولانی‌مدت در روزهای ابتدایی است. واگذاری بخشی از امور به اطرافیان، از خستگی مفرط که عامل قطعی سردرد شدید بعد از زایمان است، جلوگیری می‌کند؛ همچنین، کنترل منظم فشار خون برای پیشگیری از پره‌اکلامپسی و استفاده از سوزن‌های بسیار ظریف توسط متخصص بیهوشی مجرب، خطر دردهای نخاعی را به حداقل می‌رساند.

با وجود سردرد پس از زایمان چه زمانی ضروری است به پزشک مراجعه کنم؟

اگر سردرد پس از زایمان، با مسکن‌های معمولی تسکین نیافت، به‌مرور بدتر شد، یا با تغییر وضعیت از حالت خوابیده به ایستاده شدت گرفت، مراجعه فوری به پزشک الزامی است. بروز تاری دید، ورم ناگهانی دست و صورت، تب، سفتی گردن یا تشنج نیز نشانه‌های اورژانسی و تهدیدکننده حیات هستند که نیازمند مداخله سریع پزشکی، خواهند داشت.

رهایی از سردرد شدید بعد از زایمان؛ بازگشت آرامش به مادران

سردرد بعد از زایمان، عارضه‌ای شایع و قابل‌درمان است که با استراحت، آبرسانی و اقدامات ساده خانگی برطرف می‌شود. شناخت تفاوت دردهای طبیعی از علائم خطر، کمک می‌کند تا سردرد پس از زایمان را به‌خوبی مدیریت کنید. بااین‌حال، اگر با سردرد شدید بعد از زایمان، مواجه شدید که به درمان‌های اولیه پاسخ نمی‌دهد، حتما به دکتر سیدی، مراجعه کنید. شما می‌توانید از طریق شماره تماس‌های مطب، نوبت خود را رزرو کرده و تحت نظر دکتر سیدی سلامت و آرامش خود را بازیابید.

• آدرس مطلب تهرانپارس: تهرانپارس، خیابان 188 شرقی (خیابان داروخانه مینا)، ساختمان پزشکان 107، طبقه چهارم، شماره تماس (۰۹۱۰۹۶۹۶۰۸۸).
• آدرس مطب قرچک: قرچک، خیابان اصلی قرچک، بعد از میدان امام خمینی (کلانتری سابق)، ابتدای خیابان مارلیک، ساختمان دندانپزشکی برلیان، طبقه سوم واحد ۶، شماره تماس (۰۹۱۳۰۵۷۷۲۴۲).

سوالات متداول